Aşure Yapmanın Dinimizdeki Yeri Nedir? Çocukluk Anıları ve Ankara Sokakları Üzerinden Düşünceler
Değerli Buna okurları, bu makalemizde “Aşurenin sebebi nedir” konusunda bilmeniz gereken her şeyi derledik.
Ankara’nın kış sabahlarından birinde, mutfakta annemin büyük kazanla uğraşırken çıkardığı o hafif buhar kokusunu hatırlıyorum. Henüz 10 yaşındayken bile aşure pişirme ritüeli benim için bir merak konusu olmuştu. Annem mutfağa elini uzatmamı ister, her bir malzemeyi tek tek anlatırdı: buğday, nohut, kuru fasulye, incir, üzüm… “Hepsi bir araya gelince bereket olur,” derdi. O zamanlar sadece tadına odaklanırken, şimdi baktığımda aşurenin dinimizdeki yeri ve kültürel derinliği çok daha net bir şekilde anlamaya başlıyorum.
Verilere baktığımda da aslında aşurenin toplumumuzdaki yeri sadece mutfakla sınırlı değil. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2022 verilerine göre, ramazan sonrası ve Muharrem aylarında aşure tüketime dair ciddi bir artış gözleniyor. Özellikle büyükşehirlerde market ve semt pazarlarında bakliyat satışları yüzde 15-20 artıyor. Bu da bana, dinî bir pratiğin ne kadar güçlü bir sosyal bağ oluşturduğunu gösteriyor.
Aşure Yapmanın Dinimizdeki Yeri Nedir? Tarihi ve Dini Boyutu
İslam kültüründe aşure, özellikle Muharrem ayında yapılan bir ibadet ve paylaşma ritüeli olarak bilinir. Rivayetlere göre Hz. Nuh’un gemisinin karaya oturduğu gün, gemideki malzemelerden yapılan yemek aşure olarak adlandırılmış. Dolayısıyla aşure, hem sabrı hem de paylaşmayı simgeliyor. Dinimizde bu, toplumsal dayanışmanın ve yardımlaşmanın sembolü olarak öne çıkıyor.
Çocukken köyümü ziyaret ettiğimde büyükler hep birlikte kazana malzeme atardı. Herkes bir görev üstlenir, kimisi bakliyatları yıkar, kimisi tatlıları doğrar, kimisi karıştırırdı. Ben o zaman bunu sadece eğlenceli bir etkinlik olarak görürdüm ama şimdi veriyle bakınca, bu kolektif ritüel aslında sosyal sermayeyi artıran bir faaliyetmiş gibi görünüyor. Türkiye’deki dini etkinlikler üzerine yapılan bir araştırmaya göre, topluluk içinde paylaşılan yiyecekler, bireylerin birbirine güvenini yüzde 30 artırıyor.
İş Hayatında Aşure ve Sosyal Bağlar
Geçen yıl iş yerinde bir arkadaşım, “Muharrem ayında neden ofiste aşure dağıtıyoruz?” diye sormuştu. Ben de ona hem tarihini hem de sosyal boyutunu anlattım. O gün ofiste herkes bir araya geldi, kazan önünde sohbetler uzadı, herkes kendi hikayesini anlattı. Bu küçük deneyim bana, aşurenin sadece mutfakta değil, iş hayatında da bir bağ kurduğunu gösterdi. Çalışma arkadaşlarımın motivasyonu ve bağlılığı, yapılan gözlemler ve raporlarla uyumlu olarak artıyor. Kültürel etkinliklerin çalışan bağlılığı üzerindeki etkisini inceleyen 2021 tarihli bir saha araştırması, benzer durumlarda yüzde 25’e varan pozitif etkiyi ortaya koymuş.
Çevreden Gözlemler: Mahallede Aşure Geleneği
Ankara’da mahallemizde her yıl Muharrem ayında aşure kazanları kurulur. Komşular sırayla gelir, tatlıyı hem alır hem de dağıtır. Ben bu sene gözlemledim, özellikle yaşlılar ve çocuklar arasındaki etkileşim çok anlamlı. 65 yaş üstü bireylerin mahalle sosyal bağlarına katılım oranı, TÜİK’in 2021 raporuna göre, böyle dini ve kültürel etkinliklerde yaklaşık yüzde 40 artış gösteriyor.
Hikâyeler de cabası: Geçen yıl kazan başında karşılaştığım teyze, “Her yıl aşureyi yaparken hem Allah’a şükrediyoruz hem de komşularımızı düşünüyoruz,” dedi. Bu basit cümle, aslında aşurenin dinimizdeki yerinin sadece ibadet boyutuyla sınırlı olmadığını gösteriyor; aynı zamanda toplumsal dayanışmayı, empatiyi ve komşuluk bağlarını güçlendiren bir araç.
Ekonomi ve Malzeme Tercihleri
Ben ekonomi okuduğum için aşureyi veriyle de analiz ediyorum. Hangi malzemeler daha çok tercih ediliyor, hangi fiyat aralıkları satışları etkiliyor… Örneğin TÜİK’in 2022 Gıda Harcamaları Raporu’na göre, buğday ve kuru bakliyat fiyatları Muharrem ayında ortalama yüzde 12 artış gösteriyor. Bu da aslında toplumun geleneksel tatları sürdürmek için ekonomik olarak nasıl plan yaptığını gösteriyor.
Ben kendi blogumda bunu şöyle yansıtıyorum: Hem dini bir ritüel hem de ekonomik bir davranış modeli olarak aşure, bireylerin karar mekanizmalarını etkiliyor. Hangi bakliyatı alacağınıza karar verirken hem fiyatı hem de kalitesi üzerinde düşünüyorsunuz; bu, aslında gelenekle ekonomi arasındaki ince bir dengeyi ortaya koyuyor.
Çocukluk ve Hikâyeler
Çocukken kazanın başında yaptığımız ufak hatırlamalar da unutulmaz. Bir gün nohutları fazla koymuşuz, aşure bir tık tuzlu olmuştu. Annem, “Hayat da böyle, eksik ya da fazla her şey dengede olmalı,” demişti. Şimdi düşünüyorum da, bu sadece mutfak felsefesi değil, dinimizdeki aşure yapmanın yeri açısından da bir metafor. Hem maddi hem manevi dengeyi temsil ediyor.
Umarız “Aşurenin sebebi nedir” ile ilgili aklınızdaki sorulara yanıt bulabildik. Buna ekibinden sevgilerle!
Aşure Yapmanın Dinimizdeki Yeri ve Gelecek Perspektifi
Gelecekte aşure geleneğinin nasıl değişeceğini de merak ediyorum. Dijitalleşen dünyada bile insanlar toplu aşure yapmaya devam edecek mi? Veri ve raporlar gösteriyor ki, dini ve kültürel etkinlikler, çevrimiçi platformlar üzerinden de paylaşıldığında katılım oranı yüzde 15 artıyor. Bu da bana gelecekte hem fiziksel hem de sanal dünyada aşurenin varlığını sürdüreceğini düşündürüyor.
Ankara’da bir kış sabahı, mutfakta kazan başında dururken düşündüğümde, aşure yapmanın dinimizdeki yeri sadece geçmişe bağlı değil; aynı zamanda geleceğe dair umut ve paylaşım mesajı da veriyor. Hem ekonomik davranışlarımızı şekillendiriyor hem sosyal bağlarımızı güçlendiriyor.
Ayrıca iş hayatından gözlemlerime baktığımda, ofislerde veya üniversite kampüslerinde yapılan aşure etkinlikleri, gençlerin bir araya gelmesini, kültürel hafızayı sürdürmesini ve empati becerilerini geliştirmesini sağlıyor. Bu küçük kazan, aslında büyük bir köprü.
Son Notlar: Sıcak Bir Mutfağın Verileri
Kendi hayatımdan ve gözlemlerimden yola çıkarak şunu söyleyebilirim: Aşure yapmak, dinimizde sadece bir ibadet değil, toplumsal ve ekonomik hayatla iç içe geçmiş bir gelenek. Çocukluk anıları, iş hayatındaki kazan tecrübeleri, mahalledeki sohbetler, resmi istatistiklerle birleşince ortaya hem sıcak hem de veriye dayalı bir tablo çıkıyor.
Ve belki de en güzel yanı, her kazan aşure pişirildiğinde, geçmiş ile geleceği, dini ritüel ile toplumsal bağları bir arada yaşatabiliyor olmamız.